Wat doe je als jong lhbtqia+-persoon wanneer de wereld waarin je opgroeit zich steeds vijandiger tegen je opstelt? En welke rol kan een school hierin spelen?
Stijgende homofobie onder jongeren
Uit onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut is gebleken dat homo-acceptatie onder Nederlandse tieners sterk is gedaald. Waar 40 procent van de tienerjongens in 2021 nog aangaf een positieve houding te hebben tegenover homoseksualiteit, was dat in 2025 nog maar 22 procent. Ook bij meisjes uit dezelfde leeftijdsgroep is een daling in acceptatie te zien: van 78 naar 51 procent.*
De rol van onderwijs
In gesprek met de NOS onderstreept hoofdonderzoeker Gonneke Stevens het belang van onderwijs in het beteugelen van deze ontwikkeling: uit het onderzoek blijkt namelijk ook dat scholen die actief inzetten op het creëren van een inclusieve en veilige sfeer minder last hebben van pestgedrag onder leerlingen en zo kunnen fungeren als wapen in de strijd tegen homohaat.
Een manier waarop scholen zich sterk kunnen maken voor de lhbtqia+-gemeenschap is door een Gender and Sexuality Alliance op te richten, beter bekend als een GSA. Dit is een organisatie die zich inzet op scholen voor een rechtvaardige en inclusieve wereld voor de regenbooggemeenschap. Volgens het COC is er op ongeveer 80 procent van de middelbare scholen in Nederland een GSA actief.
De GSA uit Breda
Gezien de toename in homofobie onder jongeren staan de GSA’s voor een uitdaging. Twee GSA-leden van het Stedelijk Gymnasium Breda vertellen over hun ervaringen en hun kijk op de rol van scholen in het gevecht tegen deze beweging.
Opvallend is dat Sien, zestien jaar, en Levi*, vijftien jaar, op hun eigen school juist een positieve ontwikkeling zien: zo is hun GSA gegroeid van zeven naar drieëntwintig leden in twee jaar tijd en zijn veel leerlingen en docenten enthousiast over de Paarse Vrijdag. Op de Paarse Vrijdag dragen leerlingen en docenten door heel Nederland paars om hun solidariteit met de regenbooggemeenschap te uiten. “De afgelopen twee jaar zijn er ook geen posters van de muren getrokken, geen vlaggen weggetrokken, terwijl dat de jaren daarvoor wel gebeurde”, vertelt Sien.
Uit onderzoek van de NOS blijkt dat negatieve reacties op de Paarse Vrijdag niet uitzonderlijk zijn. Driekwart van de bevraagde scholen meldde incidenten, zoals hevige discussies of het oproepen om zwart te dragen op Paarse Vrijdag. Scholieren vertellen over regenboogvlaggen die in de fik worden gestoken en leerlingen die worden nageroepen of niet naar school komen.
Meer dan niet-hetero
Wel geven de GSA-leden aan dat de voorlichtingen vanuit de school zelf niet altijd afdoende zijn; de GSA heeft dan ook zelf het initiatief genomen om leerlingen uit de tweede klas voorlichting te geven over seksuele en genderdiversiteit. Sien: “Bij biologie wordt er even kort behandeld dat je niet hetero hoeft te zijn, maar dat vonden we niet genoeg.”
In de optiek van de leerlingen is de aanvulling van de GSA echter voldoende. Er zou dan ook geen extra initiatief van de school zelf nodig zijn. Vooral het enthousiasme van de docenten wordt onderstreept. Levi: “Daarin merk je wel dat op Paarse Vrijdag docenten echt willen laten zien dat de lhbti-gemeenschap er is. Ik denk dat heel veel scholen dat niet hebben.”
De GSA als veilige haven
Wat betekent de GSA voor lhbtqia+-leerlingen op een middelbare school?
Voor Levi is het een fijne plek om met anderen te kunnen praten, zonder het gevoel te hebben veroordeeld te worden.
Sien onderstreept ook de meerwaarde van de GSA voor kinderen die nog niet open zijn over hun geaardheid: “Toen ik nog niet uit de kast was, had ik in stilte heel erg veel baat bij het bestaan van de GSA. Ik vond het heel erg fijn om naar de ruimte te gaan waar de GSA zat om daar mijn nagels te lakken en gewoon in gezelligheid te zijn.”
Ook benadrukt Levi dat niet iedereen bij de GSA lhbtqia+ hoeft te zijn: “We hebben ook nog een aantal allies in de groep zitten, maar die begrijpen het wel gewoon. En het is ook heel belangrijk dat we dat soort mensen erbij hebben.”
Het advies dat Sien en Levi zouden geven aan jongeren die deze gemeenschap niet hebben? Beide leerlingen benadrukken het belang van trouw blijven aan wie je bent, maar waarschuwen ook voor mogelijke slechte actoren. Levi: “Er zijn veel mensen die je iets aandoen als ze je niet goed vinden. Wees altijd jezelf, maar pas goed op dat je jezelf ook beschermt.”
De toekomst
Wanneer gevraagd wordt naar de toekomst, schetst Sien het beeld van een inclusieve en begripvolle samenleving: “Ik hoop dat mensen eindelijk gaan inzien dat je anderen niet moet haten voor wie ze zijn en van wie ze houden.” Een toekomstbeeld waarvoor Sien en Levi, samen met vele andere jongeren door heel Nederland, zich hardmaken om het hopelijk ooit te kunnen realiseren.
*De onderzoekers zijn uitgegaan van geslacht zoals geregistreerd bij de geboorte, ondanks dat een aantal respondenten aangaf zich hier niet mee te identificeren. Of dit de cijfers zou veranderen, is niet op te maken uit het rapport. De cijfers laten echter alsnog een algemene negatieve ontwikkeling zien.
*Dit is niet zijn echte naam. Vanwege privacyoverwegingen is zijn naam gefingeerd.
Bronvermelding
https://www.trimbos.nl/kennis/hbsc-gezondheid-welzijn-scholieren/
https://nos.nl/artikel/2631939-homo-acceptatie-daalt-sterk-ouders-en-scholen-moeten-gesprek-aangaan
https://onderwijs.coc.nl/wat-is-een-gsa/
https://coc.nl/blog/2018/08/02/onderzoek-gsa-aanpak-op-scholen-werkt/
https://nos.nl/artikel/2548126-problemen-op-middelbare-scholen-rond-paarse-vrijdag