Toen de 87-jarige Maricarmen Abascal eind september op een brancard uit haar appartement in Madrid werd gezet nadat haar huurprijs steeg van 500 naar 2.650 euro per maand, groeide ze uit tot hét symbool van de Spaanse wooncrisis. Haar verhaal leidde tot een golf van protesten en trok internationale media-aandacht. Maar achter haar situatie schuilt een generatie die, misschien nog harder, worstelt met dezelfde problematiek: Spaanse jongvolwassenen.

Vandaag wonen zeven op de tien Spanjaarden tussen 17 en 34 jaar nog bij hun ouders. Gemiddeld verlaten ze het ouderlijk huis pas rond hun dertigste. Een eigen woning huren is voor velen onbetaalbaar geworden, een huis kopen overwegen ze vaak niet eens meer.

Voor Nuria (21), afkomstig uit een klein dorpje in de buurt van Barcelona, werd de crisis voor het eerst echt zichtbaar toen ze begon met studeren in de grote stad: “De situatie is heel slecht. De prijzen zijn erg hoog en de lagere prijzen zijn voor eenpersoonskamers. Veel appartementen verkeren bovendien in slechte staat.”

Zelfstandigheid tegen torenhoge prijzen

Dat Spaanse jongeren het hardst worden getroffen, heeft veel te maken met de kloof tussen woonkosten en inkomens. Volgens cijfers van de vastgoedwebsite Idealista is de gemiddelde huurprijs in Spanje de laatste tien jaar bijna verdubbeld. In Madrid of Barcelona kost een appartement van 80 vierkante meter vandaag gemiddeld ongeveer 1.600 euro per maand.

De lonen stegen in dezelfde periode echter veel minder sterk. Het gemiddelde netto maandloon schommelt rond 1.700 euro, maar de mediaan ligt nog een stuk lager.

Ook een woning kopen wordt steeds moeilijker. VRT-correspondent Sven Tuytens vertelde aan VRT NWS dat de vastgoedprijzen sinds 2015 met meer dan 80 procent gestegen zijn. Vooral voor jonge mensen met tijdelijke contracten of lage lonen is eigendom daardoor steeds minder haalbaar.

De gevolgen laten zich voelen in het dagelijkse leven. Jongeren stellen belangrijke levenskeuzes uit omdat ze financieel niet op eigen benen kunnen staan. Dat merkt Nuria ook: “Ik dacht: ‘O, misschien kan ik samen met mijn vrienden een appartement huren?’. Nee, dat kan niet. Je moet vroeg opstaan en de trein nemen, twee uur reizen, om naar de stad te gaan.”

Ook Endika (23) uit Bilbao in Baskenland ervaart die onzekerheid. Hij is momenteel op zoek naar een appartement in Barcelona voor zijn werk, maar botst telkens opnieuw op dezelfde obstakels: “De meeste appartementen zijn eigendom van bedrijven en zijn extreem duur voor iemand met een gemiddeld salaris. Bovendien stellen ze steeds meer eisen, wat volstrekt oneerlijk is gezien de slechte kwaliteit van het appartement dat je krijgt voor wat je betaalt.”

Voor veel jongeren voelt een eigen woning daardoor steeds verder weg. “Ik ben bezorgd over wat er na mijn studies komt”, zegt Nuria. “Ik denk niet dat ik nog eens terug thuis kan gaan wonen.” Endika deelt die bezorgdheid: “Je hebt het gevoel dat iets zo fundamenteels en essentieels als huisvesting voor jongeren niets meer is dan een droom. Je hebt het gevoel dat je mijlenver verwijderd bent van het ooit kopen van een appartement, zelfs in de verre toekomst.”

Woningtekort, toerisme en te weinig sociale huurwoningen

De crisis kent verschillende oorzaken. Volgens de Spaanse centrale bank kampt het land met een tekort van meer dan een half miljoen woningen. Vooral in Madrid, Barcelona en Valencia is de druk op de woningmarkt groot.

Daarnaast zorgt het groeiende toerisme voor extra spanning. In populaire steden verdwijnen veel potentiële woningen naar de markt voor kortetermijnverhuur. Ook de bevolkingsgroei verhoogt de vraag naar woningen. Omdat Spanje bovendien over relatief weinig sociale huurwoningen beschikt en onvoldoende nieuwe woningen bouwt, ervaren steeds meer mensen problemen met het vinden van een woonst.

Jongeren wijzen daarnaast op de rol van grote investeerders. Endika ziet hoe steeds meer gebouwen in handen komen van investeringsfondsen: “Steeds meer gebouwen zijn nu in handen van fondsen, die mensen verstikken met huurprijzen die veel hoger zijn dan ze zouden moeten zijn, waardoor de lokale bevolking gedwongen wordt te verhuizen.”

Ook in zijn omgeving merkt hij de gevolgen: “Ik ken vrienden die onlangs gedwongen zijn te verhuizen omdat hun huur werd verhoogd, zelfs nadat ze jarenlang op dezelfde plek hadden gewoond.”

“Ni una Maricarmen más”

Wat begon als verontwaardiging over de uithuiszetting van Maricarmen Abascal, groeide de voorbije weken uit tot een nationale protestbeweging. Tienduizenden mensen kwamen op straat in onder meer Madrid, Barcelona en Valencia. Onder de slogan “Ni una Maricarmen más” (“Geen enkele Maricarmen meer”) strijden demonstranten voor hun recht op huisvesting. Ze eisen onder andere een verbod op huisuitzettingen zonder alternatief onderdak en maatregelen tegen speculatie op de woningmarkt.

In verschillende steden ontstonden ook tentenkampen die de druk op de politiek moeten verhogen. Volgens Nuria spelen jongeren daarin een opvallende rol. “Tegenwoordig zijn er grote groepen jongeren die op pleinen overnachten en er elke dag protesteren”, zegt ze. “Ik hoop dat die acties zullen helpen, maar ik heb het gevoel dat de politiek weinig belang heeft bij een echte oplossing.”

Politieke besluitvorming in het slop

De druk op de Spaanse regering neemt ondertussen verder toe. Begin oktober werden twee wetsvoorstellen die de wooncrisis moesten aanpakken nipt verworpen in het parlement. Een daarvan, het zogenaamde Maricarmen-decreet, zou uithuiszettingen van kwetsbare huurders verbieden tot 2030 en de regels voor kortdurende verhuur verstrengen. Ook een voorstel om bestaande huurcontracten langer te bevriezen haalde geen meerderheid. Kort daarna kondigde premier Pedro Sánchez vervroegde verkiezingen aan voor 29 november.

Ondertussen blijft de frustratie op straat aanhouden. Ook na het overlijden van Maricarmen Abascal op 7 oktober blijven de protesten doorgaan en blijven tentenkampen in verschillende steden staan. Haar naam is uitgegroeid tot een symbool van een crisis die niet alleen ouderen treft, maar vooral een hele generatie jongeren voor wie een eigen woning al lang niet meer vanzelfsprekend is.